Demokratiskt fręlsi ella teokratiskt ófręlsi
eftir Sjśrš Skaale

Sjśršur Skaale er fųddur ķ Havn ķ 1967. Hann tók studentsprógv ķ 1987 og prógv sum samfelagsfrųšingur ķ 1997. Sjśršur hevur m.a. starvast sum tķšindamašur, embętismašur, politiskur rįšgevi, sjįlvstųšugur vinnurekandi, lęrari, sjónleikari og lųgtingslimur. Hann er giftur viš Sśsonnu, og tey eiga dreingirnar Ragnar og Brand.

Sjśršur Skaale hevur onki tilknżti til hvųrki ateismu ella hesa heimasķšu, men av góšvild hevur hann giviš okkum loyvi til at endurgeva hansara essay um sekularisering her. Hetta essay er upprunaliga śr essay-savninum "Krossvegir," iš varš śtgiviš av Sprotanum ķ 2007. Tey, iš eru įhugaši ķ at lesa meir eftir Sjśrši Skaale, kunnu fara ein tśr framviš heimasķšu Tjóšveldi og vitja hansara profil. 

Fundamentalistisk, politisk religión hóttir fręlsiš og fólkaręšiš um allan heimin. Eisini ķ Fųroyum eru politiskar kreftir, sum vilja avtaka andsfręlsiš og skipa landiš sum eitt fundamentalistiskt, religiųst teokrati

“...and life of man: Solitary, poor, nasty, brutish and short.”

Viš hesum kendu oršum lżsti heimspekingurin Thomas Hobbes lķviš hjį menniskjum, įšrenn samfelųg vóršu skipaš. Taš var vilt og barbariskt. Hvųr einstakur var fullkomiliga “fręlsur” – og taš hevši viš sęr, at eingin var fręlsur. Men einaferš funnu menniskju śtav, at tey, viš at geva seg undir felags reglur og fyriskipanir, kundu fįa eina nógv tryggari tilveru.

Vit menniskju hava altso skipaš okkum ķ samfelųg, tķ vit vilja verja hvųrt annaš. Vit hava įsannaš, at um vit geva okkum undir felags lógir – og harviš geva frį okkum ein part av okkara fręlsi – fįa vit so ómetaliga nógv meir afturfyri.

Vit kunnu ikki gera okkum inn į ein annan – men vit hava trygd fyri, at eingin órevsašur kann gera seg inn į okkum.

Vit rinda til ein felags kassa – men afturfyri hava vit ręttin at fįa śr hesum kassa, tį iš okkum tųrvar taš.

Vit lata – og vit fįa. Tį iš fólk fįa meir, enn tey lata, virkar skipanin. Annars veršur ónųgd; skipanin missir stušul og dettur sundur.

Takiš er at finna fram til eina skipan, sum ųll, hvussu ymisk tey so eru, stušla og kenna seg heima ķ. Eina skipan, sum er bygd į so rķmiligar og logiskar lógir, at ųll skilja, hvķ lógirnar eru galdandi – og harviš eisini vilja geva seg undir tęr. Eydnast hetta, veršur skipanin sameinandi og inkluderandi. Hon stoytir ongan frį sęr.

Hetta merkir, at staturin einans skal vera ein karmur um lķviš hjį menniskjum. Innan fyri henda karm skulu fólk varšveita sķtt persónliga fręlsi. Hvųr einstakur skal altso hava rętt til at skipa sķtt persónliga lķv, sum hann vil. Hann skal bara ikki gera seg inn į onnur. Skal persónliga fręlsiš avmarkast, skulu grundgevingarnar vera logiskar og sakligar.

Hvussu stórt persónliga fręlsiš skal vera, koma vit fram til viš eini hóskandi javnvįg millum negativt og positivt fręlsi.

Positivt fręlsi er fręlsi til.

Negativt fręlsi er fręlsi frį.

Ein heilt avgerandi tįttur ķ tķ persónliga fręlsinum er trśarfręlsi. Religiųs trśgv er eitt so mikiš persónligt fyribrigdi, at hana eigur staturin – karmurin – eftir mķnum tykki als ikki at blanda seg uppķ. Vit skulu hava fręlsi til at trśgva tķ, vit vilja. Og vit skulu hava fręlsi frį at verša tvingaš inn undir religiųsu sannfųringarnar hjį ųšrum.

Religión er ikki eitt politiskt mįl

Taš er ein heilt grundleggjandi munur millum politikk og religión, sum ger, at hesi eiga at haldast sundurskild.

                      Ķ demokratiskum politikki tosa fólk seg ķ felag fram til semjur. Ųll mugu geva eitt sindur fyri at fįa eitt sindur. Har finnast eingir endaligir sannleikar, men funniš veršur fram til loysnir gjųgnum oršaskifti.

                      Religión, hinvegin, kann ikki diskuterast viš rationellum grundgevingum. Religión er ein persónlig trśgv į nųkur absolutt, men yvirnatśrlig višurskifti. Religión er sannleiki fyri tann, sum trżr, men pįtrśgv fyri tann, sum ikki trżr.

                      Skal religión vera ein partur av politikkinum, mį hon eisini kunna višgerast sum onnur politisk mįl. Og taš kann hon ikki, jśst tķ hon ikki byggir į vitan ella logikk, men į trśgv į nakaš yvirnatśrligt. Tvey fólk, viš hvųr sķni religiųsu trśgv, hava bęši “rętt”, sęš śr teirra egna sjónarhorni. Tey kunnu ikki finna fram til eina demokratiska semju.

Politikkur er almennur og felags fyri ųll. Tķ mį og skal lóggevarin duga at grundgeva rationelt fyri tķ, hann ger. Og taš kann hann ikki, um lógirnar byggja į religiųsar grundgevingar. Tķ skal eingin tvingast at liva sambęrt trśnni hjį ųšrum. Og tķ skal religiónin bara vera fyri tey, sum góštaka tęr yvirnatśrligu fatanir, hon byggir į.

Politiskar semjur skulu ųll geva seg undir. Religiónin skal kunna veljast – ella veljast frį.

Fundamentalistiskur, religiųsur politikkur

Taš finnast nógv lond (fyrst og fremst muslimsk lond) har fólk ikki kunnu velja religiónina frį, men mugu liva sambęrt religiųst grundašum reglum – uttan mun til, um tey eru religiųs ella ei. Hesi lond byggja į fundamentalistiska, politiska religión. Ein heilag bók veršur lisin heilt bókstaviliga sum Guds orš, og viš stųši ķ hesum verša politiskar skipanir gjųrdar.

Eg havi vitjaš okkurt av hesum londum, og taš er bęši ręšandi og hugtakandi at sķggja, hvussu milliónir av menniskjum verša tvingsilsfóšraš viš religiųsari trśgv. Ųll verša indoktrineraš frį barnsbeini, og tį iš tey vaksa til, duga tey flestu einki gališ at sķggja viš teirri skipan, tey liva ķ. Tey eru pśra sannfųrd um, at teirra land og teirra lķv eru skipaš sambęrt ętlan Guds[1].

                      Men nųkur klįra, hóast tey hvųnn dag standa ķ einum stormi av religiųsari propaganda, at hugsa egnar tankar.

Og tey hava taš ikki lętt.

                      Tķ ķ ongum av hesum londum er talufręlsi. Sjįlvsagt ikki. Tann “rętta” trśgvin er jś galdandi – ųll kritisk umrųša mį koma frį “tķ ónda”.

Ķ hesum londum er einki trśarfręlsi. Sjįlvsagt ikki. Ųll skulu jś liva sambęrt teirri “rųttu” trśnni.

                      Ķ ųllum hesum londum verša fólk kśgaš. Sjįlvsagt. Veršur tś tvingašur at liva sambęrt religiųsu trśnni hjį einum ųšrum, ert tś kśgašur.

                      Ķ nógvum av hesum londum fįa fólk harša persónliga revsing, um tey verša hildin at “seta seg upp ķmóti Gudi”. Sjįlvsagt. At revsa umbošsfólkini hjį “tķ ónda” er at revsa tann ónda sjįlvan.

                      Ķ hesum londum er ofta beiskt, innlendis strķš. Sjįlvsagt. Tį iš fólk ikki sleppa at hugsa og tala frķtt, verša tey sansaleys.

Ķ ųllum hesum londum er einaręši – antin formelt ella reelt. Og taš er eisini sjįlvsagt. Eitt stżri, sum byggir į absoluttar, yvirnatśrligar “sannleikar”, og heldur seg umboša Gud, kann ikki loyva ųšrum framat. Tį iš ein politiskur leišari sigur seg umboša Gud, kann ein annar leišari, viš eini ašrari meining, jś ikki siga taš sama. Gud kann ikki hava tvęr politiskar meiningar samstundis. Tķ kunnu fólkaręši og religiųst stżri ikki sameinast. Vališ stendur millum demokrati ella teokrati. Taš ber ikki til at hava bęši ķ senn.

                      Hesi lond eru ofta ķ krķggi viš onnur lond. Sjįlvsagt. Tį iš tś umbošar Gud, og onnur antin eru heidningar ella umboša ein skeivan Gud, so ber illa til at semjast. Og tį iš himmalin bķšar hinumegin, er ikki so tungt hjį hermonnunum at fara um deyšans gįtt.

Tį iš vit ķ dag ymsastašni ķ heiminum sķggja strķšiš millum shia- og sunnimuslimar, hinduar og muslimar, jųdar og muslimar, kristin og muslimar, muslimar og “heidningar”, įlopiš į World Trade Center ella rokiš um tekningarnar ķ Jyllands Posten, so er skjótt at hugsa, at taš er sjįlvari teirri muslimsku religiónini, taš er gališ viš.

Men so einfalt er taš ikki. Allir muslimar eru als ikki strķšssinnašir. Vandin kemur, tį iš religiónin veršur fundamentalistisk og politisk. T.e. at tey lesa Koranina bókstaviliga sum “Guds orš”. Sķšani velja tey sęr onkur brot śr Koranini, sum tey halda vera Guds tżdningarmestu boš. Og hesi boš vilja tey so fremja viš politiskum ella hernašarligum valdi.

Vit halda taš vera óskiljandi, men fólk, sum frį barnsbeini verša indoktrineraš viš religiųsari fundamentalismu, sķggja ikki veruleikan uttanfyri. Mong teirra eru til reišar at ofra bęši seg sjįlv og onnur fyri at fylgja “Guds bošum”.

Nógv halda eisini, at hetta bert er eitt muslimskt fyribrigdi. Taš er taš als ikki. Bķblian er mangan nżtt į jśst sama hįtt, sum Koranin veršur nżtt ķ dag. Grundaš į fundamentalistiskan bķbliulestur hava valdsharrar ķ kristna partinum av heiminum tikiš sęr rętt at siga, hvųr Guds vilji var, og at fremja henda vilja viš politiskum og hernašarligum valdi.

Millum mongu avleišingarnar kunnu vit nevna krossferširnar, 30-daga krķggiš, inkvisitiónina og heksabrenningarnar. Ja, sjįlvt į okkara dųgum kallaši Bush forseti taš eina “krossferš”, tį iš hann fór at bumba Irak.

                      Politikkur og religión eru altso ein vandamikil cocktailur – sama, hvųr religiónin er.

Upplżsing og sekularisering  

Eftir at prentlistin var uppfunnin ķ 1450, fór kirkjan at missa sķn einarętt til at tulka Bķbliuna – og tį fór stųšan hjį teimum politisku/religiųsu leišarunum ķ Evropa at vikna.

Viš upplżsingini vann hugsanin um fręlsi hins einstaka fram, og tį iš amerikanska grundlógin varš samtykt ķ 1787, var hetta pśra avgerandi. Tķ tryggjar lógin eisini borgarunum trśarfręlsi.

Ķ 1905 varš kirkjan ķ Fraklandi heilt loyst frį statinum. Grundgevingin var, at staturin skal vera neutralur, og at ųll skulu hava fult religiųst fręlsi. Tķ kundi kirkjan ikki hava politiskt vald[2].  Ķ uppskotinum til ES-grundlóg kemur sama fatan til sjóndar. Har er eingin religiųs tilsiping at finna.

                      Upphavsfólkini av hesi gongd hava ikki ųll veriš ateistar. Tey hava veriš demokratar. Tey hava virt ręttin hjį ųšrum at hava ašra trśgv enn tey – ella ikki hava nakra trśgv.  Tey hava virt fręlsi hins einstaka.

Religión sum viršisgrundarlag

Framvegis eru nógv lond ķ Evropa, iš hava almennar kirkjur. Ķ Noršurlondum er taš bert ķ Svųrķki, at statur og kirkja eru skild sundur – og taš hendi ikki fyrr enn ķ 2000. Og ķ fleiri londum – t.d. Tżsklandi – eru stórir politiskir flokkar, sum kalla seg ”kristiligar”.

                      Er hetta ķ samsvari viš hugmyndina um persónligt fręlsi?

                      Ja, taš er taš. Tķ ķ hesum londum byggir politikkurin ikki į religiųsa fundamentalismu. Reelt eru bęši noršurlondini og ųll onnur framkomin evropeisk lond langt sķšani sekulariseraš. Hóast kirkjan er almenn, hevur hon mist alla beinleišis įvirkan į politikkin. Og teir stóru ”kristiligu” flokkarnir grundgeva ikki fyri sķnum politikki viš skriftstųšum śr Bķbliuni. Teir skilja, at politikkur og religión er hvųr sķtt. T.d. góštók tżski rķkisleišarin, prestadóttirin Angela Merkel, at eingin tilsiping er til religión ķ uppskotinum til evropeiska grundlóg. Ikki tķ Merkel ikki er kristin, men tķ hon viršir persónliga fręlsiš.

                      Taš er avgerandi munur millum tey, iš hava eina religión sum viršisgrundarlag, og tey, iš hava fundamentalistiska tulking av eini religión sum politiskt programm. Taš fyrra samsvarar vęl viš fólkaręši og fręlsi hins einstaka – taš seinna ger ikki.

                      Ķ Fųroyum eru eisini nógvir flokkar, iš siga seg byggja į kristin virši og sišvenju. Men hvat hetta er, eru taš sum kunnugt óteljandi meiningar um. Tķ hava flestu fųroysku flokkarnir ikki lęst seg fastar į nųkrum ųki. Teirra kristindómur er ikki eitt politiskt programm, men eitt viršisgrundarlag[3].

At kristindómurin er partur av okkara mentan og okkara sišaarvi og tķ fyllir nógv ķ almenna rśminum, er nakaš, iš ateistar og fólk viš ųšrum religiónum mugu góštaka. Men meirilutin eigur kortini altķš at hava ķ huga, at persónliga fręlsiš og trśarfręlsiš hjį minnilutanum skal viršast[4].

Taš stóra afturstigiš

Fólk kunnu nżta sķtt persónliga fręlsi til taš, tey vilja – eisini til at virka ķmóti sjįlvari teirri hugsan, sum tryggjar teimum hetta fręlsi.

                      Hetta hendir ķ USA ķ hesum įrum. Evangelisk kristin ķ The Christian Right virka fyri at gera sķnar fundamentalistisku tulkingar av bķbliuųrindum til almennan politikk.

Geniali spindoktarin hjį Bush-forseta, Karl Rove, hevur brśkt politiska įhugan hjį hesum bólki til fulnar. Ķ valstrķšum hevur Bush lagt dent į, at hann er ein born again christian, og gjųrt seg til talsmann fyri sjónarmišunum hjį The Christian Right.

                      Hetta hevur tryggjaš honum tveir valsigrar – men alliansan millum Bush og The Christian Right hevur havt viš sęr, at fleiri lógir ķ USA ikki hava nakra logiska ella rationella grundgeving yvirhųvur[5]. Bara at ”taš stendur ķ Bķbliuni”.

Fólk, hvųrs persónliga fręlsi er tryggjaš ķ grundlógini, skerja altso fręlsi hjį ųšrum viš at kroysta tey inn undir sķna religiųsu fatan. Hetta er eitt veldugt afturstig frį teirri sekularisering, sum the founding fathers vildu kjųlfesta ķ amerikansku grundlógini.

                      Upp gjųgnum sųguna hevur kirkjan stundum avnoktaš vķsindalig frambrot, tķ hon hevur hildiš nżggju vitanina hótta ta lęru, hon stóš fyri. Taš, sum nś hendir ķ USA, bendir į sama boršiš. Nś hava religiųsir leišarar ikki formligt politiskt vald – men veruliga valdiš er stórt.

Vęlkomin til Iran...

Hugburšurin hjį The Christian Right hevur eisini fest rųtur ķ Evropa, og ķ Fųroyum hava vit fingiš ein flokk, sum rętt og slętt vil hava demokratiiš skift um viš teokrati.

Mišfloksins stevnumiš lata ongan iva vera um, hvat hann vil:

Undir ”Mentan og list” stendur, at ”Mentanarpolitikkurin eigur at verša rikin samsvarandi kristna grundstųšinum, sum samfelagiš byggir į”. Fólk, sum arbeiša innan mentanina, skulu altso virka ķ samsvari viš Mišfloksins bķbliufatan, og teirra tiltųk skulu gjųgnum floksins religųsa sįld, įšrenn gjųrt veršur av, hvat skal stušlast og ikki. Tį iš sjónleikurin Ginusųgur varš spęldur, fingu vit eina įbending um tann sensur, iš her veršur lagt upp til.

”Samfelagiš eigur av verja skrivi- og talufręlsiš, men mį mótarbeiša misnżtslu į hesum ųki.” Hvųr skal gera av, nęr hetta fręlsi veršur misnżtt? Mišfloksins nišurgerš av įvķsum menniskjum kemur neyvan undir ”misnżtslu”. Men tį iš ein listamašur gjųrdi eina speiska višmerking til samfelagskjakiš, meldaši Bill Justinussen hann. Taš var so ein įbending...

”Almennu fjųlmišlarnir eiga at vera sakligir, ópartķskir og fjųltįttašir og eiga ikki at mótstrķša teimum kristnu grundviršunum.” WHAT??? Hvųr skal gera av, nęr virksemi hjį einum tķšindamanni strķšir ķmóti ”kristnu grundviršunum”, sum Mišflokkurin skilir tey? Og veršur taš loyvt at kritisera Mišflokkin sjįlvan? Hetta er avtųka av redaktionella fręlsinum hjį almennu mišlunum. Taš er sum į Cuba: fjųlmišlarnir eru fręlsir, so leingi teir ikki kritisera maktina.

”Kristnum samkomum og einstaklingum eiga at verša givnir betri mųguleikar innan almennu fjųlmišlarnar. Mųguleiki hjį hesum at fįa senditķšir, tį iš fjųlmišlarnir annars ikki senda, skal vera til stašar.”  Men hvųr man skula gera av, nęr samkomur og einstaklingar eru nóg kristin at fįa senditķš?

                      Undir ”Skśli og śtbśgving” stendur, at ”Orš Guds, Bķblian, eigur at vera grundarlagiš undir undirvķsingartilfari, og eigur undirvķsingin į ongan hįtt at mótstrķša Bķbliunnar bošskapi.” Kann ein hvalur eta ein mann og spżggja hann livandi uppaftur? Kunnu ųll djóraslųg vera ķ einum skipi ķ langa tķš? Varš heimurin til eftir eini viku? Kann bųn seta nįttśrukreftirnar selektivt śr gildi? Trśgvin sigur ja. Vitanin sigur nei. Og vitanin skal vķkja! Hvat hendir viš einum nęmingi, sum undir eini próvtųku heldur seg til vitanina? Skal hann dumpa?

Men taš veršur verri enn: ”Kristnilęran, sum er lyndismennandi, eigur at byggja į Bķbliunnar bošskap, og bert jįttandi trśgvandi eiga at kunna undirvķsa ķ kristni.” At hava śtbśgving er ikki nóg mikiš. At kenna kristnu lęruna er ikki nóg mikiš. Lęrarar skulu vera jįttandi trśgvandi. Hvųr skal gera av, um jįttanin er ektaš? Hvųr skal vera tankapolitistur?

                      ”Til tess at skapa trygd fyri einum fjųlbroyttum śtbśgvingartilboši eiga frķskślar, iš byggja į bķbilska grundstųšiš, at verša loyvdir og stušlašir eins og ašrir mennandi skślar.” Hugsanin viš einum almennum skśla er, at ųll bųrn skulu hava teir grundleggjandi fųrleikar og ta vitan, sum er neyšug til tess at klįra seg ķ samfelagnum. Vitan. Ikki trśgv. Men sjįlvandi, taš er bara galdandi, um skślin er ķ einum demokratiskum, fręlsum landi...

”Stušul veršur givin til bķbliuskślar og til bķbliuskślanęmingar į sama hįtt sum til annan lesnaš.” Religiųs trśgv skal sostatt setast pśra javnt viš vitan. Um talan altso er um Mišfloksins trśgv...

                      Taš eru dųmi um, at Mišflokkurin ikki sjįlvur fylgir sķnari egnu fundamentalismu. Undir ”Etiskir spurningar” stendur t.d., at ”Lķviš er Gudgiviš og byrjar viš gitan, og eigur tķ lógin at verja taš ófųdda barniš.” Um mannalķviš veruliga byrjar viš gitan, so skuldi taš veriš ólógligt at nżtt spiral. Tį koma sįš og egg jś saman, įšrenn taš fer śt. Taš skuldi eisini veriš ólógligt hjį barnleysum foreldrum at fingiš eftirgjųrdan gitnaš. Slķk višgerš hevur jś nęstan altķš viš sęr, at nógv gitin egg fara fyri skeytiš. Talan er sostatt, sambęrt Mišflokkinum, um eksperiment viš livandi menniskjum. Men taš tykist vera ķ lagi...

Mišfloksins stevnuskrį er pśra greiš. Fręlsi hins einstaka skal skerjast. Trśarfręlsiš skal skerjast. Talufręlsiš skal skerjast. Fjųlmišlar skulu undir religiųst eftirlit. Skślar – og einstakir lęrarar – skulu eisini undir religiųst eftirlit. Sum heild - vęlkomin til Iran!

                      Mišflokkurin dylur als ikki fyri, at hann vil seta diktatoriska, religiųsa fundamentalismu ķ stašin fyri fręlsi og fólkaręši. Og taš merkiliga er, at hesin flokkur veršur roknašur at vera pśra stovureinur ķ Fųroyum. Allir ašrir flokkar kunnu samstarva viš hann – og millum veljararnar tykist undirtųkan bara at vaksa.

Demonisering av minniluta

Fundamentalistiskar rųrslur velja sęr ofta fķggindar, sum standa veikir ķ samfelagnum, og sum eru lęttir at demonisera.

                      Mišflokkurin er einki undantak. Hansara virksemi vķsir, at demonisering av samkyndum er ein avgerandi partur av floksins raison d'źtre.[6] Bķbliuvers, sum kunnu brśkast til hetta, verša dśgliga brśkt – mešan onnur verša gloymd.

                      Eg skal nevna nųkur eftir mķnum tykki óhugnalig og ręšandi dųmi um hetta:

Dųmi 1. Taš er ólavsųka 2004. Jóannes Eidesgaard heldur eina talu fyri felagsskapinum hjį samkyndum ķ Grasagarši[7]. Jenis av Rana sigur dagin eftir viš śtvarpiš, at hetta var ”ein nķšingsgerš móti fųroyska samfelagnum”. Hann samanber viš Sodoma og Gomorra, įvarar um, at Fųroyar nś kunnu fįa somu lagnu, og sigur, at “taš eru bara bųnirnar hjį teimum trśgvandi, sum kunnu bjarga samfelagnum undan at heysta taš, sum hann (t.e. lųgmašur) sįddi.” Um tey samkyndu sigur hann, at tey skulu hjįlpast, men at “vit gera taš ikki viš at seta framtķšina hjį ųllum Fųroya fólki upp į spęl.”  Hann endar viš at siga, at tey, iš halda lųgmanni viš valdiš, eiga at bišja hann “koma viš eini treytaleysari umbering til Fųroya fólk og kanska eisini taš, sum tżdningarmest er: Eini umbering, sum Gud ķ himli kann sķggja og taka til sķn.”

Dųmi 2. Bill Justinussen er viš lųgtingsins trivnašarnevnd ķ USA ķ 2005. Hann skrivar hesar hugleišingar til heimasķšu Mišfloksins: “Washington liggur į sama breiddarstigi sum Róm. Tķ var taš sera heitt, umleiš 30 hitastig. Vit vóru ķ stįtunum jśst um sama mundiš, sum ódnin Katrina gjųrdi um seg og allar avleišingarnar komu til sjóndar į leišini viš Missisippi, serliga ķ New Orleans. Onkur segši męr, at įrliga heimskenda homo-skrśšgongan ķ New Orleans skuldi verša um nakrar dagar. Er samband millum vatnflóšina og hetta?”[8]

Dųmi 3. Mįliš um 266b veršur višgjųrt į tingi ķ november 2006, og hugburšur Mišfloksins meitlašur ķ stein. Jenis av Rana sigur hetta vera at ”lóggeva ķmóti Gudi”. Hetta er, sigur hann, partur av einum ”uppreistri móti Gudi”. Og so įvarar hann um avleišingarnar: ”Sigiš nei til hetta. Hetta er roynt fyrr. Taš kendasta dųmi er taš, sum hendi ķ Sodoma og Gomorra. Lat okkum ikki uppliva tann dagin, tį vit ganga sum tey. (...) Hetta er alvorligt. Hetta er ikki at spęla viš. Ętlar mann at fįa Gud śr samfelagnum, so skal mann vita, hvat mann fęr ķ stašin fyri (...). Latiš okkum takka Gudi viš at siga, at ķ Fųroyum skulu framvegis Guds lógir galda.”

                      Dųmi 4. Taš er tķverri ikki bert ķ Mišflokkinum, at slķk hugsan kemur til sjóndar. Sjįlvur mentamįlarįšharrin, Jógvan į Lakjuni, skrivar ķ august ķ 2005, at hann er "sannfųrdur um, at taš veršur tjóš okkara til vanlagnu, at myndugleikar landsins stušla uppundir at góštaka homoseksuellan levnaš sum nakaš natśrligt".

Tankin er altso, at Gud fer at revsa okkum – ja, enntį at drepa okkum – um vit góštaka seksuella samleikan hjį įvķsum menniskjum og lata tey liva frķtt ķ okkara samfelag. Hetta byggir eftir mķnum tykki į eina religiųsa fatan, sum er sjśklig og perverteraš. Og tį iš slķk perverteraš religión veršur politisk, er stórur vandi į ferš. Męr nżtist ikki at nevna sųgulig dųmi um, hvųrjar avleišingarnar kunnu verša.

Og bęši Jenis, Bill, Jógvan og hinir fundamentalistarnir vita vęl, at taš ikki finst nųkur rationell grundgeving fyri tķ, teir siga. Tey lond, har samkynd hava góš kor, eru millum heimsins mest framkomnu og tryggastu lond. Gud hevur ikki revsaš tey. Ķ teimum londum, har samkynd verša demoniseraš, stendur verri til...

Dųmi 5. Ķ § 9 ķ uppskotinum til stjórnarskipan stendur, at “ųll fólk eru javnsett, uttan mun til eyškenni ella frįbregši”. Śtvarpiš spurdi 17. oktober 2006 Jenis av Rana, um hendan greinin verjir samkynd móti mismuni, og gevur teimum rętt til at giftast. Jenis svaraši: “Ķ Fųroyum hava okur ikki taš. Ķ Fųroyum hava okur giftarmįl millum mann og konu; ikki millum tvey av sama kyni. Stjórnarskipanin, hon byggir į fųroyska mentan. Og fųroyska mentanin rśmar ikki hinum. Rśmar ikki tķ ónormala.”

Taš kann grundgevast fyri, at lógargreinin ikki gevur samkyndum rętt at giftast. Men hansara grundgeving – at fųroysk mentan ikki rśmar tķ ónormala – er ófręttakend. Eitt fręlst samfelag er jśst eyškent av, at taš rśmar tķ ónormala.

                      Dųmi 6. Eftir at 266b er farin gjųgnum tingiš, hevur Bill Justinussen 29. januar 2007 hesa analysu av stųšuni ķ samrųšu viš Sosialin: ”Eg havi varhugan av, at vit hava nųkur samkynd fólk, iš aktivt luttaka ķ fjųlmišlaheiminum, og hetta ger, at hugburšurin millum fjųlmišlafólk įvirkast. Eg havi ongan trupulleika av, at samkynd arbeiša sum onnur. Men taš er eingin loyna, at alsamt fleiri samkynd gerast tķšindafólk ķ Fųroyum. Trupulleikin er, tį tey aktivt įvirka fųroyska fjųlmišlaheimin (...)”.

Hvat minnir alt hetta teg um...?

Misnżtsla av kristindóminum  

Taš er rein tilvild, at taš ķ okkara fųri eru samkynd, sum tann fundamentalistiska, politiska religiónin hevur kastaš seg yvir. Taš kundu veriš ųll mųgulig onnur. Tķ taš er ikki bara religiónin sjįlv – t.e. tęr heilagu bųkurnar – sum gera av, hvųr og hvat fķggindin hjį fundamentalistum er. Taš hava gjųgnum sųguna bęši veriš kvinnur, fólk viš ųšrum įtrśnaši, jųdar, svųrt  – og samkynd.

                      Taš finnast ongar natśrligar grundgevingar fyri slķkum fordómum. Tķ veršur leitaš til heilagar skriftir at finna yvirnatśrligar grundgevingar. Bęši ķ Koranini og Bķbliuni eru nóg mikiš av sitatum, sum hvųr kann tulka, sum hann vil.

                      Tey bķbliuoršini, sum Mišflokkurin nżtir ķ sķni herferš, eru ikki mong ķ tali. Men tey verša toygd ķ hvųrjari lykkju – og taš veršur klipt og klistraš fyri at fįa tey at passa.

Eitt dųmi um hetta var, tį iš fyrrverandi skślarįšslimur Mišfloksins, Svenning av Lofti,  1. november ķ 2006 legši upp ķ kjakiš um 266b viš m.a. at endurgeva 3. Mósebók 20, 13 į hendan hįtt: “Liggur mašur hjį ųšrum manni, sum ligiš veršur hjį kvinnu, so hava teir bįšir gjųrt višurstyggiliga gerš”. Og so setti Svenning punktum. Hesi vóru oršini, hansara fordómar hųvdu tųrv į. Men ķ 3. Mósebók 20,13 stendur ikki punktum, har Svenning setti sķtt punktum. Ųrindiš heldur fram viš hesum oršum: “teir skulu lata lķv, blóšskyld hvķlir į teimum”. Hesum partinum kundi Svenning ikki taka undir viš – og tķ setti hann bara sķtt persónliga punktum ķ tekstin[9].

Eg nevni hetta sum dųmi um, at Mišfloksins virksemi ikki bara mįar stųši undan okkara fólkaręši. Tann selektiva nżtslan av Bķbliuni mįar eisini stųši undan teirri kristindómsfatan, sum hevur veriš galdandi ķ Fųroyum. Į fleiri kjaktorgum į alnótini sęst, at ein anti-kristilig rųrsla er um at taka seg upp her. Mišfloksins blasfemiska virksemi gevur henni gróšrarbotn.

Samkomuleišari ķ Ręttarnevndini

Ķ muslimsku teokratiunum meta imamar, viš stųši ķ Koranini, um dagsins politisku mįl. Tann 27. november 2006 sóu vit nakaš taš sama ķ Fųroyum. Strķšiš um 266b var ķ hęddini, og lųgtingsins ręttarnevnd kallaši viškomandi fólk inn at tosa um mįliš.

                      Eftir ynski frį umboši Mišfloksins veršur henda dagin Jógvan Zachariassen innkallašur. Ikki tķ hann er samkyndur og tķ kann siga nevndini um tųrvin į nevndu lóg. Heldur ikki tķ hann er lógkųnur og kann greiša frį um avleišingarnar av lógini. Jógvan Zachariassen er kallašur inn, tķ hann er leišari ķ Samkomuni Lķvdini ķ Hoyvķk!  Mašurin skal greiša ręttarnevndini frį, hvat kristindómurin hevur at siga um spurningin. Hvat Gud heldur.

                      Og taš ger hann so.

                      Hann greišir frį, at “Ųll kynslig orientering, utt­an fyri mynstriš millum ein mann og eina kvinnu, re­flekt­erar ikki taš góša, vakra og sannleikan.”

                      Hann sigur, at ”kristin trśgv hevur eina grundleggjandi meining um moralskan “lķvsstķl,” og samkyndur lķvsstķlur gongur beint ķmóti tķ grundleggjandi meiningini”.

                      Hann sigur, at “um atfinningarnar frį samkyndum um hesar “skeiv­leikarnar” og hetta “órętt­vķsi” er, tķ at samfelagiš ikki vil góštaka samkynda kyns­liga orientering į sama stųši sum heterosexuelt hjśnaband, so er prįtiš um “ręttvķsi” og “lķkastilling” óviškomandi, tķ menniskju kunnu ikki krevja “ręttin” til nakaš, sum Gud ikki hevur giviš teim­um”.

                      Hann veit eisini at siga, at ein “littur” (hann upplżsir ikki, hvųr hesin “litti” er) hevur samanboriš tey sam­kyndu og tey littu soleišis: “Tį iš tey samkyndu hava veriš tręlir yvir 200 įr; eru legalt blivin defineraš sum 3/5 men­n­iskja (2/5 djór); hava mist ręttindini at atkvųša ella at eiga privata ogn, av tķ at tey eru samkynd, tį kunnu tey byrja at samanbera seg viš tey, sum hava kent svišan av rasismu og nišurgering.” (Ja, hvat vildi hann siga viš hesum?)
                      Taš, Jógvan Zachariassen sigur, kann hvųrki afturvķsast ella diskuterast, tķ taš byggir ikki į vitan, men į religión[10].

Skal slķkt verša grundarlag undir okkara lógarsmķši, flyta vit okkum frį demokratinum og yvir ķ teokratiiš. Og taš er jśst taš, sum er Mišfloksins endamįl.

Endi

Nógvir av stųrstu samfelagsligu og politisku leišarum ķ heiminum hava veriš religiųsir. Vit kunnu t.d. nevna Martin Luther King, Mahatma Gandhi og Vaclav Havel. Teir fingu ķblįstur og styrki at inna sķtt góša verk śr sķni religiųsu trśgv.

                      Men teir vóru ikki fundamentalistar. Teir tóku sęr ikki einarętt at umboša Gud į jųršini. Teir tóku sęr ikki ręttin at dųma fólk ķ Guds navni.

                      Taš er, tį iš religiónin veršur fundamentalistisk og veršur brśkt beinleišis sum eitt politiskt amboš, at vandi er į ferš.

Tķ menniskju eru avmarkaš. Vit duga illa at sķggja śt um okkum sjįlv og okkara tķš. Vit eru smį, og okkara sjónarhorn er trongt.

Skulu menniskju spęla Gud, kunnu vit ikki gera taš viš at gera okkum lķka stór sum Gud. Vit kunnu einans spęla Gud, um vit royna at gera Gud lķka lķtlan, lķka avmarkašan, og lķka fordómsfullan, sum vit eru sjįlv.

                      Hetta er taš, religiųsir fundamentalistar gera, tį iš teir siga seg fremja Guds verk ķ politikki. Og hetta er taš, sum įvķsir politikarar eru farnir at gera ķ Fųroyum.